Maandelijks archief: november 2015

Michiel de Ruyter

De relatie overheid en burger staat in de belangstelling, als ik kijk naar de grote hoeveelheid artikelen en brochures zie verschenen is ( hoeveelheid is enkelvoud).
Ook van mij, als kijk naar het aantal stukjes op mijn blog.
imageVandaag las ik in de Stentor de leiderschapsvisie van Michiel de Ruyter. Kort gezegd, bepaal het doel en laat de manier om daar te komen over aan hen die het moeten uitvoeren.
Ik vroeg me af hoe je hiermee om moet gaan in de relatie tussen overheid en burger. Beter nog in de driehoeksverhouding tussen burger – raad – college.
Als raadslid weet je dat je taak drieledig is: kaderstellend, controlerend en volksvertegenwoordigend.
Kaderstellend en controlerend zijn begrippen die passen bij de leiderschapsvisie van Michiel de Ruyter. Formuleer doelen (kaderstellend) en evalueer achteraf (controlerend).
Als ik mij dan de collegevoorstellen en de debatten herinner, gingen die vaak over het “hoe”, dus de uitvoering. Maar dat terzijde.
De vraag is, op welke manier passen we hier de betrokken burger in.
Ik denk op twee manieren.
“Wat” je wilt bereiken bespreek je als gemeenteraad met burgers en instanties die te maken hebben met het dossier.
Voor “hoe” je het wilt bereiken betrekt het college, en namens hen de ambtenaren, de burgers/instanties die het aangaan.

Een striktere scheiding dan nu wordt toegepast lijkt mij een goede bijdrage aan een effectieve tijdsbesteding van de gemeenteraad.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder algemeen

Democratie en de burger

De social media laten zien, dat referenda, raadgevend dan wel raadplegend, als paddenstoelen uit de grond vliegen. Wat je er ook van vindt, het laat zien dat burgers behoefte hebben aan invloed tussen de verkiezingen in. In jargon, er is een verschuiving nodig van representatieve democratie naar participatieve democratie.
De vraag is dan: wat is de politieke infrastructuur die daarvoor nodig is.
Er zijn al veel publicaties over dit dossier, waarvan de Lunshoflezing de laatste is.
Zie ook: https://johnvanboven.com/2015/11/24/herijking-democratie-2/

Kim Putters, de directeur van het SCP, formuleert daarin de agenda van de democratie:
Het zijn 5 voorstellen als antwoord op de democratieparadox.
Nieuwe combinaties van representatieve en participatieve democratie (https://johnvanboven.com/2015/11/26/1-nieuwe-combinaties-van-representatieve-en-participatieve-democratie/)
Grotere griffies, betere scholing en hogere vergoedingen voor raadsleden. (https://johnvanboven.com/2015/11/26/2-grotere-griffies-betere-scholing-en-hogere-vergoeding-voor-raadsleden/)
Betere en actieve rekenkamers (https://johnvanboven.com/2015/11/26/3-betere-en-actieve-rekenkamers/)
Betere bezwaar- en beroepsprocedures en lokale ombudsfuncties. (https://johnvanboven.com/2015/11/26/4-betere-bezwaar-en-beroepsprocedures-en-lokale-ombudsfuncties/)
Meer onafhankelijke informatievoorziening en sterkere media. (https://johnvanboven.com/2015/11/26/5-meer-onafhankelijke-informatievoorziening-en-sterkere-media/)

Ik denk dat het langzamerhand tijd wordt om “praten over” om te zetten in “handelen naar”.
Ik hoop dat vanaf nu gefocused wordt op de vraag wat er gedaan moet worden om burgers een eigen plek met eigen verantwoordelijkheden te geven in de gewenste politieke infrastructuur.
Voor de leesbaarheid maak ik er 5 aparte stukjes van. Bovendien kan dan, als men dat wil, per agendapunt gereageerd worden.

De stukjes staan hieronder, maar kunnen ook aangeklikt worden bij elk van de agendapunten.

1 reactie

Opgeslagen onder Zwolse politiek

1. Nieuwe combinaties van representatieve en participatieve democratie

De directeur van het SCP zegt over het eerste agendapunt het volgende:
Dat kan via referenda, online raadplegingen, echte zeggenschap in wijkraden, verzekerdenraden en burgerplatforms. Geen Stijl dwingt het referendum nu gewoon af, maar vooral als afrekening met politici dat de afstand tot de politiek eerder vergroot. Dit is een kans om met een visie te komen op hoe referenda de mening van mensen kunnen laten meewegen bij besluitvorming. Pas dan kun je het democratisch tekort wegwerken. Lokaal werkt dat vaak al goed, daarvan kunnen het nationaal en Europees bestuur veel leren.

In Zwolle kennen we begrippen als “Samen maken we de stad” en “interactieve beleidsvorming”. Waar we nog niet aan toegekomen zijn is, om deze manier van werken vast te leggen in, wat ik dan maar noem, een protocol. Vanuit het oogpunt van glasheldere verwachten moet de burger weten welke instrumenten hem ten dienste kunnen staan (dat zullen er meer moeten zijn dan nu, gelet op de toegenomen betrokkenheid), wanneer hij er gebruik van kan maken en wat de politiek zal doen met de uitkomsten. Ook moet duidelijk zijn welke verplichtingen de politiek heeft jegens de burgers en wanneer zij die verplichtingen moet effectueren.
Eerste opdracht moet dus zijn het beschrijven van de instrumenten die ingezet kunnen worden én het formuleren van een protocol. Het lijkt me verstandig hierbij ook Zwollenaren te betrekken.

1 reactie

Opgeslagen onder Zwolse politiek

2. Grotere griffies, betere scholing en hogere vergoeding voor raadsleden

2. Grotere griffies, betere scholing en hogere vergoedingen voor raadsleden.
Over het 2e punt van de agenda van de democratie zegt Kim Putters:
Er zijn kennis en competenties nodig om inclusie, invloed, deliberatie, burgerschap, transparantie, efficiëntie, proportionaliteit, vrijheid van meningsuiting en legitimiteit te
bereiken. Dat is niet iets dat politieke partijen maar zelf moeten onderwijzen, dat moeten we collectief doorleven. Pas daarna kun je het inkleuren met mening of ideologie. Anders blijft het lastig sturen op lokale democratische processen en daarnaast af te wegen wanneer je als raad intervenieert of het aan het maatschappelijk initiatief of het college laat. Voorlopig staat de gemeenteraad nog op 5-0 achter op het college van BenW.

Dit agendapunt is een opdracht voor de gemeenteraad zelf. Hoe het nu gaat weet ik niet, maar in “mijn tijd” werd je als raad bij het begin van een nieuwe collegeperiode uitgenodigd voor bijeenkomsten waar je ingewijd in zaken waar je als raadslid mee te maken kreeg. Bekeken moet worden, zo vind ik, of dit meer en strakker geïnstitutionaliseerd moet worden. Een soort leergang, die gehouden kan worden wanneer er onderhandeld wordt over een nieuw college en over het collegeakkoord.
Dat is dan de tweede opdracht, deze keer voor de griffie: stel een leergang samen.
Ik vraag me verder af of een grotere griffie wenselijk is. Het risico bestaat dat er twee ambtelijke organisaties ontstaan. Beter is de mogelijkheden van het betrekken van ambtenaren (niet zijnde de griffie) bij het raadswerk te beschrijven.
Een ruimere vergoeding lijkt me niet een prioriteit van de eerste orde

1 reactie

Opgeslagen onder Zwolse politiek

3. Betere en actieve rekenkamers

Dit agendapunt wordt in de lezing zo uitgewerkt:
Er zijn verplicht actieve lokale rekenkamers nodig die uitgaven van gemeenten controleren op doelbereik. Veel gemeenten hebben er in het kader van bezuinigingen een slaapkamer van gemaakt, maar dat kan echt niet. Er is niet een kleinere maar een betere ambtenarij nodig die kritisch en deskundig is en bovenal in de huid van burgers kan kruipen. Een overheid die niet oplegt, maar vragen stelt. Daar zijn die rekenkamers en goed geëquipeerde griffies voor nodig. Menig collegepartij won de verkiezingen met een pleidooi voor bezuinigingen hierop. Ze snijden zichzelf en onze democratie nu in de vingers. De Algemene Rekenkamer kan landelijk enkel fatsoenlijk zijn werk doen als dit lokaal ook op orde is.

Hier ben ik het gloeiend mee eens. Ik heb de indruk dat de Zwolse rekenkamer niet de waardering krijgt die ze verdient. Het is aan de gemeenteraad om de waarde van de RKC in te zien en er gebruik van te maken op het controleren van het doelbereik. Uit mijn tijd bij de rekenkamer weet ik nog hoe lastig het soms was om een oordeel te geven over de doelmatigheid. Nergens was beschreven wat beoogd werd met het ingezette beleid. Er kon dus nauwelijks wat gezegd worden over de “prijs-prestatie verhouding”. De RKC moet nagaan op welke wijze zij haar betekenis bijde gemeenteraad kan afdwingen.
De derde opdracht, naar aanleiding van de agenda van de democratie is tweeledig. De raad moet vastleggen op welke wijze en wanneer de RKC effectief kan worden ingezet bij haar controlerende rol. De rekenkamer zal moeten nagaan hoe zij haar positie kan verstevigen.

1 reactie

Opgeslagen onder Zwolse politiek

4. Betere bezwaar en beroepsprocedures en lokale ombudsfuncties

Het vierde agendapunt krijgt de volgende uitwerking:
Dit zijn instituties die je ook met een aantal gemeenten samen in het leven kunt roepen. Pleiten voor meer bezwaar en beroep is in deze tijd not done vanwege administratieve lasten en kosten, maar ik doe het toch. Juist de meest kwetsbare en minst mondige mensen komen vanwege het huidige democratisch tekort niet automatisch aan bod. Opgeteld bij een toename aan discriminatie, zowel op straat als op de arbeidsmarkt, op leeftijd, etniciteit en geloof, is dit fundamenteel voor een democratische rechtsstaat.

Wat mij vooral aanspreekt is het in het leven roepen van een lokale ombudsfunctie. Ik heb er vaker voor gepleit op mijn weblog. Het is de brugfunctie tussen Zwollenaren en “het stadhuis” wanneer er vragen zijn of wanneer er onvrede is en er geen handen en voeten aan gegeven kan worden. Nagedacht worden over de vraag of dat een op zich staande functie moet zijn of dat het wordt toegevoegd aan de griffie.
Ik ben ook gevoelig voor de opmerking dat de meest kwetsbaren en minst mondige Zwollenaren ook aan bod moeten komen. Daar moet wat op gevonden worden. Wellicht kan dat ook specifiek worden ondergebracht bij de ombudsfunctie. De taken en bevoegdheden van deze functie moeten dat dan mogelijk maken.
De vierde opdracht staat daarmee ook vast: maak een beschrijving van de ombudsfunctie, inclusief taken en bevoegdheden. Lees verder

1 reactie

Opgeslagen onder Zwolse politiek

5. Meer onafhankelijke informatievoorziening en sterkere media

5. Meer onafhankelijke informatievoorziening en sterkere media.
Het laatste agendapunt licht de directeur van het SCP zo toe:
We zien in landen als Turkije en Italië hoe vitaal dat is, zeker als media weinig pluriform zijn of teveel op de hand van een politieke stroming raken. De fusies in de dagbladpers die hadden moeten worden tegengehouden hebben al lang plaatsgevonden. De enkele fusie die van hogerhand is tegengehouden (Limburg) had net zo goed door kunnen gaan. Een samenhangende toekomstvisie op en door de media zelf bij het bestrijden van het democratisch tekort, heb ik nog niet gezien. En het kabinet heeft daar ook geen antwoord op. In de Tweede Kamer is al wel een motie Van Dijk aangenomen die een halt beoogt toe te roepen aan de omvang van de overheidsvoorlichting. Dat wil ik onderstrepen, niet vanuit efficiency of kosten, maar omdat overheidsvoorlichting altijd gekleurd is door bestuurders. De pers hoort dat gat op te vullen met objectieve journalistiek, in plaats van achter een overvloed aan pogingen om ons politiek te overtuigen aan te lopen.

Ik denk dat dit meer een oproep is aan de plaatselijke pers dan dat de politiek er wat mee kan (anders dan de oproep doen). Het sleutelwoord is: objectieve journalistiek. Wellicht is een goed gesprek van de politiek met de pers een begin. Wat drijft elk van de partners. Ook kan dan de rol van de snelle, maar ook vluchtige, social media besproken worden.
Dit is dan de vijfde en laatste opdracht.

3 reacties

Opgeslagen onder Zwolse politiek

Raadgevend referendum: juiste instrument?

Dit stukje gaat niet over een standpunt over al dan niet uitbreiden van het aantal koopzondagen. Het gaat wel over het proces dat William Dogger in gang wil zetten. Hij wil een raadgevend referendum over de koopzondagen.
Een interessante ontwikkeling.
Interessant omdat er nogal wat stukken verschijnen over de herijking van de relatie tussen overheid en burger. Zie ook mijn vorige stuk op dit blog. Burgers willen en krijgen steeds meer invloed tussen de verkiezingen in. Ik ervaar dat als een goede ontwikkeling. Maar dan moet de “politieke infrastructuur” daar wel op ingericht zijn. En zover is het nog niet, helaas.

Terug naar het raadgevend referendum. Ik zie toch wel wat punten die om aandacht vragen.
Is er ruimte voor een raadgevend referendum over een onderwerp waarover standpunten zijn vastgelegd in het college-akkoord. In zo’n akkoord worden verschillende standpunten opgenomen waarover niet alle collegepartners het eens zijn, maar waar wel een evenwicht wordt gevonden. Wat betekent het als dat evenwicht verstoord wordt, wanneer over 1 onderwerp een ander standpunt “komt”. Of zal dat niet gebeuren omdat het een raadgevend referendum is en de coalitie deze redenering volgt. Zoals nog niet zo lang geleden het ook gegaan is.
Aan het raadgevend referendum gaat een inleidend verzoek vooraf. De referendumverordening zegt daarover het volgende in artikel 4:

– Kiezers kunnen over een door de raad te nemen besluit een inleidend verzoek tot het houden van een referendum indienen.


– Dit inleidend verzoek moet ten minste twee werkdagen voor de besluitvormingsronde van het Raadsplein, waarvoor het conceptraadsbesluit is geagendeerd, schriftelijk bij het college worden ingediend.


- Het inleidend verzoek vermeldt welk conceptraadsbesluit het betreft.


– Het verzoek moet worden ondersteund door een aantal kiezers dat tenminste gelijk is aan 0,15 % van het totaal aantal kiesgerechtigden van de laatst gehouden gemeenteraadsverkiezingen.


– De ondersteuning blijkt uit de bij het verzoek gevoegde naam, adres, woonplaats en geboortedatum van de kiezers en hun handtekeningen, op daartoe door de gemeente verstrekte formulieren. 



Wat valt op:

– Van belang is het eerste aandachtsstreepje: kiezers kunnen een inleidend verzoek tot het houden van een referendum indienen. Waartoe gaat de motie op 7 december oproepen? Worden via de motie kiezers opgeroepen een inleidend verzoek in te dienen? Dat zal toch niet.

– het moet kennelijk, nog steeds volgens eerste aandachtsstreepje een raadgevend referendum worden over een nog door de raad te nemen besluit. Dat is hier toch niet aan de orde, lijkt me. Bij het derde aandachtsstreepje wordt ook gesproken over een conceptraadsbesluit. 
De raad heeft tot tweemaal toe een standpunt ingenomen: bij het aannemen van het collegeakkoord en onlangs naar aanleiding van de petitie over zondagsopening van supermarkten.

Ik heb de indruk dat met het raadgevend referendum een verkeerd instrument uit de kast getrokken wordt.

1 reactie

Opgeslagen onder Zwolse politiek

Herijking democratie

Onlangs heeft de directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau de Kees Lunshof-lezing gehouden over “Maatschappelijke tegenstellingen en het vertrouwen in de democratie”.
Ik twitterde er al over.
Het is de moeite waard om iets uit de lezing door te geven. Het zal/moet helpen bij het concreet maken van democratie vandaag de dag: de nieuwe verhouding tussen overheid en burger.

Er is een zevental redenen die ons dwingen tot een herziening van het democratisch systeem in Nederland:
– Opleidingsniveau en levensverwachting van de burgers ligt hoger dan ooit
– Innovatie in ICT hebben gevolgen voor contact met politici en pers
– Je mag zorgen hebben over de ontmanteling van de pers; niet objectieve feiten maar sensatie is leidend geworden
– De stap voor stap doorgevoerde decentralisatie van overheid naar gemeenten
– Grootschalige privatisering van publieke diensten naar de markt
– Groter beroep op burgerschap in doe-democratie leidt tot meer betrokkenheid van participerende burgers
– Grootschalige internationalisering van ons bestuur, grotere invloed van Europese regelgeving.

Er is een democratisch tekort, dat wordt onderscheiden in een politiek en een maatschappelijk democratisch tekort.
Over het politieke democratisch tekort zegt de tekst (citaat):
“Het politieke tekort gaat over niet gehoord worden, belabberde communicatie en gebrekkige informatievoorziening. In het algemeen zien we dat wel degelijk 90% van de Nederlandse bevolking de democratie steunt en dat 70% er redelijk tevreden over is. Dat zijn in algemene zin positieve cijfers, ondanks het vele gemopper op het politieke systeem. Als je daar verder naar vraagt dan blijkt slechts 12% echt tevreden met het representatieve stelsel, maar ook slechts 16% zeer ontevreden en voor een directe democratie. Echter, 72% van de bevolking ziet meer in allerlei combinaties. Daar moet echt werk van worden gemaakt, maar een gekozen burgemeester is inmiddels onvoldoende.”

Het tekort van de maatschappelijke democratie gaat over zeggenschap in instituties zoals scholen, ziekenhuizen etc.: “Religie of levensovertuiging zijn daarbij allang niet meer de bindende kracht tussen meer en minder kansrijke groepen, waarbij de een de ander vertegenwoordigt. Ik zie drie zorgelijke trends die zelfs voor een verdere polarisatie zorgen.”
Die zorgelijke trends zijn:
– Groter wordende afstand tussen laag en hoog opgeleiden
– Mensen die het meest zijn aangewezen op zorg van hulp en buren de kleinste netwerken hebben
– Toenemende verschillen op etnisch gebied.

“Terwijl meer participatie dus het doel is, ontstaat er nieuwe ongelijkheid doordat de politieke en maatschappelijke democratie te weinig meebewegen op de veranderde maatschappelijke werkelijkheid”.
Dat leidt tot de democratieparadox: het doel is de burgers te betrekken of te representeren, maar de uitkomsten leiden tot meer ongelijkheid en boosheid.
Deze paradox kent drie onderdelen:
De communicatieparadox: doordat steeds meer mensen met steeds meer middelen en een hogere opleiding zeggenschap en inspraak kunnen invullen, maar daar binnen het politieke en maatschappelijke systeem niet de ruimte voor hebben, nemen of krijgen.
De controleparadox: doordat steeds meer publieke taken en voorzieningen op afstand zijn geplaatst om meer klantgericht te kunnen werken, maar daarover steeds meer verantwoording moet worden afgelegd zonder dat inzicht ontstaat in de maatschappelijke effecten.
De gelijkheidsparadox: doordat enerzijds de politieke democratie en de verzorgingsstaat met zijn maatschappelijke verbanden erop gericht waren om iedereen zo gelijk mogelijk te behandelen, maar ze anderzijds door een gebrek aan aanpassingsvermogen nieuwe ongelijkheden hebben gecreëerd tussen mensen die wel en niet mee kunnen of mogen doen.

Kim Putters, de directeur van het SCP, formuleert de agenda van de democratie:
Het zijn 5 voorstellen als antwoord op de democratieparadox.
– Nieuwe combinaties van representatieve en participatieve democratie
– Grotere griffies, betere scholing en hogere vergoedingen voor raadsleden
– Betere en actieve rekenkamers
– Betere bezwaar- en beroepsprocedures en lokale ombudsfuncties.
– Meer onafhankelijke informatievoorziening en sterkere media.

De lezing sluit af met een tweetal citaten.
Barack Obama: “een democratie kan alleen goed functioneren als we op de goede bedoelingen van medeburgers vertrouwen.”
Herman Tjeenk Willink: “Macht zonder voldoende tegenmacht wordt absolute macht.”

Tot slot
Er zijn de laatste jaren nogal wat publicaties over dit onderwerp verschenen. Het wordt tijd dat praten over omgezet wordt in handelen.

Voor hen die verder willen lezen (alle teksten staan op internet):
– Tegen verkiezingen, David van Reybrouck
– Vertrouwen op democratie, ROB
– Loslaten in vertrouwen, ROB
– Vertrouwen in burgers, WRR
– Een beroep op de burger, SCP
– Van eerste overheid naar eerst de burger, VNG
– Wat weten we – tot nu toe, John van Boven
– Smart government, Jaring Hiemstra
– Montessori democratie, Tonkens

Of via bundel(tje) met samenvattingen:  Burgerbetrokkenheid

2 reacties

Opgeslagen onder algemeen

Ondernemerscollectief en koopzondagen

In dit stukje toch iets meer over het initiatief van het ondernemerscollectief. Twitter is dan te beperkt. Dit stukje gaat niet over standpunten, maar over procedures en democratie.

De winkeltijdenwet verbiedt opening op zondag. De gemeenteraad kan geheel of gedeeltelijke vrijstelling verlenen. Dat is gebeurd, de Zwolse gemeenteraad heeft een aantal koopzondagen vastgelegd. Daarmee is de wet dus verruimd.
Wat wil het collectief? Zij wil “het gemeentelijk verbod schrappen“.
Dat is dus een omgekeerde redenering. Hun formulering laat zien dat ze willen dat de gemeente een beperking opheft.
Het is juist andersom: de gemeente heeft juist, geredeneerd vanuit de wet, de mogelijkheden verruimd.

Het ondernemerscollectief kan daarom niet buiten de gemeenteraad om van alles willen.
Iets willen mag altijd natuurlijk. Maar besluitvorming vindt plaats in de gemeenteraad. Daar ligt een besluit, democratisch vastgesteld en in september nog eens bevestigd.
Hoe dan het ondernemerscollectief er bij komt om te praten in termen van “afdwingen” begrijp ik niet. Of de tekst in de Stentor moet onzorgvuldig geformuleerd zijn, maar dat geloof ik niet.

Als ik op Twitter uitleg hoe ik er tegenaan kijk en o.a. verwijs naar de uitkomst van het debat in september, reageert CityCentrum met een tweet:
@citycentrum: @jvb038 Dat bedoel ik. De wereld buitensluiten, dat is pas merkwaardig! #pluchezoverslavend.
Je mag vinden dat de wereld wordt buitengesloten en dat je dat merkwaardig vindt. Ik val over de hashtag dat pluche zo verslavend is. Het slaat in deze discussie nergens op en het helpt dus niet om elkaar te vinden. Heel jammer. Laten we de discussie zuiver houden.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Zwolse politiek