Herijking democratie

Onlangs heeft de directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau de Kees Lunshof-lezing gehouden over “Maatschappelijke tegenstellingen en het vertrouwen in de democratie”.
Ik twitterde er al over.
Het is de moeite waard om iets uit de lezing door te geven. Het zal/moet helpen bij het concreet maken van democratie vandaag de dag: de nieuwe verhouding tussen overheid en burger.

Er is een zevental redenen die ons dwingen tot een herziening van het democratisch systeem in Nederland:
– Opleidingsniveau en levensverwachting van de burgers ligt hoger dan ooit
– Innovatie in ICT hebben gevolgen voor contact met politici en pers
– Je mag zorgen hebben over de ontmanteling van de pers; niet objectieve feiten maar sensatie is leidend geworden
– De stap voor stap doorgevoerde decentralisatie van overheid naar gemeenten
– Grootschalige privatisering van publieke diensten naar de markt
– Groter beroep op burgerschap in doe-democratie leidt tot meer betrokkenheid van participerende burgers
– Grootschalige internationalisering van ons bestuur, grotere invloed van Europese regelgeving.

Er is een democratisch tekort, dat wordt onderscheiden in een politiek en een maatschappelijk democratisch tekort.
Over het politieke democratisch tekort zegt de tekst (citaat):
“Het politieke tekort gaat over niet gehoord worden, belabberde communicatie en gebrekkige informatievoorziening. In het algemeen zien we dat wel degelijk 90% van de Nederlandse bevolking de democratie steunt en dat 70% er redelijk tevreden over is. Dat zijn in algemene zin positieve cijfers, ondanks het vele gemopper op het politieke systeem. Als je daar verder naar vraagt dan blijkt slechts 12% echt tevreden met het representatieve stelsel, maar ook slechts 16% zeer ontevreden en voor een directe democratie. Echter, 72% van de bevolking ziet meer in allerlei combinaties. Daar moet echt werk van worden gemaakt, maar een gekozen burgemeester is inmiddels onvoldoende.”

Het tekort van de maatschappelijke democratie gaat over zeggenschap in instituties zoals scholen, ziekenhuizen etc.: “Religie of levensovertuiging zijn daarbij allang niet meer de bindende kracht tussen meer en minder kansrijke groepen, waarbij de een de ander vertegenwoordigt. Ik zie drie zorgelijke trends die zelfs voor een verdere polarisatie zorgen.”
Die zorgelijke trends zijn:
– Groter wordende afstand tussen laag en hoog opgeleiden
– Mensen die het meest zijn aangewezen op zorg van hulp en buren de kleinste netwerken hebben
– Toenemende verschillen op etnisch gebied.

“Terwijl meer participatie dus het doel is, ontstaat er nieuwe ongelijkheid doordat de politieke en maatschappelijke democratie te weinig meebewegen op de veranderde maatschappelijke werkelijkheid”.
Dat leidt tot de democratieparadox: het doel is de burgers te betrekken of te representeren, maar de uitkomsten leiden tot meer ongelijkheid en boosheid.
Deze paradox kent drie onderdelen:
De communicatieparadox: doordat steeds meer mensen met steeds meer middelen en een hogere opleiding zeggenschap en inspraak kunnen invullen, maar daar binnen het politieke en maatschappelijke systeem niet de ruimte voor hebben, nemen of krijgen.
De controleparadox: doordat steeds meer publieke taken en voorzieningen op afstand zijn geplaatst om meer klantgericht te kunnen werken, maar daarover steeds meer verantwoording moet worden afgelegd zonder dat inzicht ontstaat in de maatschappelijke effecten.
De gelijkheidsparadox: doordat enerzijds de politieke democratie en de verzorgingsstaat met zijn maatschappelijke verbanden erop gericht waren om iedereen zo gelijk mogelijk te behandelen, maar ze anderzijds door een gebrek aan aanpassingsvermogen nieuwe ongelijkheden hebben gecreëerd tussen mensen die wel en niet mee kunnen of mogen doen.

Kim Putters, de directeur van het SCP, formuleert de agenda van de democratie:
Het zijn 5 voorstellen als antwoord op de democratieparadox.
– Nieuwe combinaties van representatieve en participatieve democratie
– Grotere griffies, betere scholing en hogere vergoedingen voor raadsleden
– Betere en actieve rekenkamers
– Betere bezwaar- en beroepsprocedures en lokale ombudsfuncties.
– Meer onafhankelijke informatievoorziening en sterkere media.

De lezing sluit af met een tweetal citaten.
Barack Obama: “een democratie kan alleen goed functioneren als we op de goede bedoelingen van medeburgers vertrouwen.”
Herman Tjeenk Willink: “Macht zonder voldoende tegenmacht wordt absolute macht.”

Tot slot
Er zijn de laatste jaren nogal wat publicaties over dit onderwerp verschenen. Het wordt tijd dat praten over omgezet wordt in handelen.

Voor hen die verder willen lezen (alle teksten staan op internet):
– Tegen verkiezingen, David van Reybrouck
– Vertrouwen op democratie, ROB
– Loslaten in vertrouwen, ROB
– Vertrouwen in burgers, WRR
– Een beroep op de burger, SCP
– Van eerste overheid naar eerst de burger, VNG
– Wat weten we – tot nu toe, John van Boven
– Smart government, Jaring Hiemstra
– Montessori democratie, Tonkens

Of via bundel(tje) met samenvattingen:  Burgerbetrokkenheid

Advertenties

2 reacties

Opgeslagen onder algemeen

2 Reacties op “Herijking democratie

  1. Pingback: Democratie en de burger | john van boven

  2. Pingback: Burger en politiek | john van boven

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s