Tagarchief: referendum

Raadgevend referendum – ja of nee

Het referendum is nogal onderwerp van bespreking en wordt door nogal wat kiezers gezien als toetssteen van burgerbetrokkenheid. Zo in de trant van: neemt de politiek ons wel serieus.
In dit stukje wat gedachten – mijn gedachten! – over dit instrument.
1. In de gemeenteraad wordt beleid gemaakt en getoetst. Als hoogste orgaan in de gemeente worden daar beslissingen genomen. Doorgaans bij meerderheid van stemmen. Ik heb in al die jaren dat ik in de raad zat nog nooit vernomen dat de minderheid zich niet gehoord voelde. 
Debat, argumenteren, elkaar bevragen en stemmen: nieuw beleid.
2. De samenstelling van de gemeenteraad is het resultaat van verkiezingen. De raadsleden doen hun werk namens de kiezers die gekozen (kunnen) hebben aan de hand van de verkiezingsprogramma’s. Representatieve democratie.
Er is al een tijd de tendens gaande dat burgers ook tussen de verkiezingen in een rol willen spelen bij het ontwikkelen van beleid. Dat kan op een aantal manieren. Denk ik.
 De fractie kan in aanloop naar een debat hoorzittingen organiseren, politieke partijen kunnen hun achterban raadplegen, je kunt social media inzetten en je kunt een referendum houden. Dat kan op initiatief van “de” politiek, maar ook op initiatief van burgers.
3. Elk instrument heeft zijn voor en tegens. We zullen ze benoemen. Maar eerst de conclusie dat er meer instrumenten zijn dan alleen referenda, al dan niet raadgevend.
Het organiseren van hoorzittingen door elke fractie is een nogal tijdrovende aangelegenheid. Een goed alternatief is om gezamenlijk als raad hoorzittingen te houden om te weten te komen wat burgers in een bepaald dossier bezighoudt. Dat zou standaard bij grote dossiers kunnen gebeuren. Een goed voorbeeld vind ik het dossier Spoorzone. Met regelmaat kunnen burgers van zich laten horen. Valkuil is wel dat het ervaren wordt als doekje voor het bloeden of als democratische schaamlap. Van te voren moet bekend zijn, wat de reikwijdte is van inbreng van burgers. Cruciaal is dan ook het moment. Kan er wat worden ingebracht of is het niet veel meer dan informeren.
4. Het raadplegen van de achterban door politieke partijen vind ik tricky. Het is niet de eerste taak van een partij om in het kader van beleidsvorming de achterban te horen. Het risico bestaat dat de onafhankelijke status van een raadslid geweld wordt aangedaan. De fractie is de natuurlijke gesprekspartner van (het bestuur van) de partij. Een tweede overweging voor mij is dat de achterban vele malen kleiner is dan het electoraat. Het raadplegen wordt zo behoorlijk versmald.
5. Inzetten van social media kan altijd. Het heeft zijn beperkingen maar kan een waardevolle aanvulling zijn bij het nadenken over dossiers. Wel moet bedacht worden dat burgers doorgaans vanuit eigen belangen reageren – en daar is niks mis mee – maar dat een raadslid juist de verschillende belangen moet afwegen. Dat is iets wat de burger zich ook moet realiseren. Dat vraagt na een genomen beslissing verantwoording door de fractie over het ingenomen standpunt.
6. En dan het raadgevend referendum. Ik ben daar geen voorstander van en daar heb ik meerdere argumenten voor.

a. De tweedimensionaliteit (ja of nee) van een referendum past niet bij de meeste dossiers. Daar zijn ze te complex voor en vragen doorgaans nuanceringen.

b. Een weloverwogen standpunt innemen vraagt kennis nemen van de materie. Om allerlei redenen komt de burger daar begrijpelijkerwijs niet aan toe. En is daarmee afhankelijk van partijen die belang hebben bij een ja of een nee. Het Oekraïne referendum is een goed voorbeeld van voorlichting die niet helemaal paste bij de te maken keus.

c. De burger die stemt voelt zich niet verantwoordelijk voor de consequenties van zijn keus. Dat wordt niet meegenomen in de overwegingen. Eerlijker zou zijn te vragen bij een keus die duurder is dan het voorstel, dat men dan bereid moet zijn om (bijvoorbeeld) meer belasting te betalen. Dus in de vraagstelling consequenties al meenemen.

Wat te doen?
Ik ben voor het verder verbeteren van burgerbetrokkenheid. Er zijn de nodige stukken geschreven in de afgelopen jaren. Ik heb al in 2015 een inventarisatie en samenvattingen gemaakt: https://johnvanboven.com/2015/08/25/burgerbetrokkenheid-2/.
Er gebeurt te weinig mee. Onlangs heeft de commissie Remkes (staatscommissie Parlementair Stelsel) haar “marsorder” gepubliceerd: Probleemverkenning. Met veel stof om over na te denken.
Ik herhaal hier wat ik al een paar keer schreef. De wens om in Zwolle gestructureerd na te denken over de omslag van representatieve naar participatieve democratie. Hoe betrekken we burgers intensiever en consequenter bij beleidsvoorbereiding.
Ik herinner me een commissie die we Sociaal Economisch Forum noemden. Daar werd systematisch nagedacht over het versterken van de Zwolse economie.
Waarom dan nu niet een commissie/taskforce/werkgroep/denktank over democratie 3.0 (of zo iets).
Een schone taak voor de Zwolse griffie lijkt mij.

Advertenties

8 reacties

Opgeslagen onder algemeen, Zwolse politiek

Referendum en koopzondagen

Voor de goede orde: wat ik hier schrijf is mijn persoonlijke opvatting. Niet gepolijst door welke discussie met wie dan ook.
In Zwolle staat op dit moment het referendum opnieuw in de belangstelling, nu over een voorgenomen referendum over koopzondagen. Dit dossier kent meerdere aspecten. Ik ga er een paar bij langs.

Om te beginnen, de (gewenste) toegenomen betrokkenheid van burgers bij de politiek tussen de verkiezingen in. Dat zie ik op zich als een goede zaak. Ik ervaar de wens om een referendum wel als een uiting van ontevredenheid van een minderheid. Een meerderheid van de gekozen raadsleden neemt een besluit, waar een minderheid het niet mee eens is. Zegt dan, ik ben niet gehoord. En geeft daarmee de suggestie dat “luisteren naar” hetzelfde is als “doen wat gezegd wordt”.
Daar komt nog wat bij, wat het instrument referendum in mijn ogen tot een niet adequaat instrument maakt. Het belang van de referendum-aanvrager(s) is altijd smaller dan de afweging die de Raad maakt. Ze zijn niet verantwoordelijk voor mogelijke gevolgen van hun standpunt.
Wat ik hier van leer, is dat er hard moet worden nagedacht over instrumenten, die burgers op een betere manier betrekken bij beleidsvorming.
Er is een verschuiving te zien van representatieve naar participatieve democratie. Alleen, we hebben daar nog geen geschikte instrumenten voor. Er is veel over geschreven en gediscussieerd, maar dat heeft nog niet geleid tot bruikbare instrumenten.

Het wellicht komende koopzondagen referendum heeft ook een principiële kant. Hoe ga je als christen-politicus om met de wens om op zondag de winkels open te hebben.
Ik heb altijd gezegd dat ik er wilde zijn voor alle Zwollenaren én dat ik niet wil opleggen maar uitleggen.
Wat zijn dan mijn overwegingen bij dit dossier?
Moet ik me sterk maken voor zondag-sluiting omdat ik vind dat winkelen niet past bij mijn opvatting over de zondag? Dat gaat op opleggen lijken.
Ik mag me wel afvragen of besluiten op dit punt mijn beleving van de zondag in de weg staan. Dat is een legitieme vraag voor een christen-politicus. Mijn zondag beleving wordt niet beïnvloed door winkelen op zondag. De vraag is wel of kerkgang naar bijvoorbeeld de Grote Kerk hinder kan ondervinden van winkelen op zondag. (Parkeerperikelen, geluidsoverlast wellicht).
Daarnaast moet de raad zich afvragen of zij een verantwoordelijkheid heeft voor winkeliers die mogelijk geen financiële ruimte hebben om op zondag open te zijn, denk aan extra personeelskosten. Hoort dat bij ondernemen of mag/moet je hen beschermen. Dit is geen religieus maar een economisch dilemma.

Kortom.
– een referendum vind ik een gemankeerd instrument, er moet een betere manier komen om burgers te betrekken. Dat zou nu kunnen via de beloofde “halverwege evaluatie”.
– Ik persoonlijk zie ruimte voor tegemoet komen aan de vraag. Helemaal vrijlaten zal gevolgen hebben die ik op dit moment niet overzie.
– Er moet een denkgroep komen die aan de slag gaat met het ontwerpen van een nieuwe infrastructuur, die past bij de grotere betrokkenheid van burgers. Er is daarvoor een overvloed aan literatuur.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Zwolse politiek

Koopzondagen referendum

De Stentor bericht vandaag, maandag 9 mei, over het voornemen een referendum te organiseren over de koopzondagen. De wens is, om al dan niet open te zijn op zondag, over te laten aan de ondernemers zelf. Zij voelen het 12-zondagen-open-besluit als achterhaald en knellend.
Ik zie het al gebeuren: allerlei interpretaties over aard van referendum; moet er niet eerst een besluit liggen; hoe verhoudt dit zich tot het collegeakkoord, kun je daar een voor één van de coalitiepartijen belangrijk besluit “zo maar” uit halen. Je loopt het risico at de discussie meer gaat over de procedure dan over de inhoud. Dat zou jammer zijn.

Om dat soort procedure-gesteggel te voorkomen lijkt het mij verstandig wanneer de coalitie het initiatief naar zich toetrekt door de beloofde “halverwege-evaluatie” te organiseren. Hierin kan dan ook de koopzondagen discussie een plek krijgen. Bovendien kan dan alles wat men bij de evaluatie wil betrekken in onderlinge samenhang worden bezien.

2 reacties

Opgeslagen onder Zwolse politiek

AZC referendum: verwarrend instrument

Ik heb al eerder wat geschreven over haken en ogen van het instrument referendum (https://johnvanboven.com/2016/04/14/referendum-2/).
Ook het Oekraïne referendum heeft laten zien dat wanneer de vraagstelling niet eenduidig is, verschillende argumenten en overwegingen tot een keus voor ja of nee kunnen leiden. Dat levert een ongenuanceerd beeld. Het enige concrete zijn dan de percentages ja en nee.

Naar mijn mening dreigt dat weer te gebeuren, nu met het AZC-referendum. Volgens het inleidend verzoek gaat het over het volgend raadsbesluit:
ln te stemmen met de vestiging van een asielzoekerscentrum in Zwolle op de gehele locatie aan de Dokter van Thienenweg I met een aantal van maximaal zeshonderd vluchtelingen voor een periode van maximaal vijftien jaar.

De narigheid is dat de letterlijke tekst van het besluit moet worden voorgelegd in het referendum. En dan kun je dus niet om bovenstaande tekst heen.
Een paar vragen:
– Hoe moeten mensen stemmen die niet tegen de komst van een AZC zijn, maar wel tegen het onderbrengen op één lokatie;
– Hoe moeten mensen stemmen die niet tegen een AZC zijn, maar niet meer dan bijvoorbeeld 400 statushouders willen opvangen.
Wellicht zijn er nog andere varianten.

Het ware beter geweest wanneer het dictum van het besluit was opgedeeld:
1. Instemmen met de opvang in Zwolle van maximaal 600 status houders
2. Hen onder te brengen in 1 AZC op de lokatie dr. Van Thienenweg 1
3. En dit voor een periode van maximaal 15 jaar.

Ik weet niet of een referendum uit meer dan 1 vraag mag bestaan, in ieder geval hebben indieners dan de keus uit een dictum-onderdeel dat voor hen het zwaarste weegt.
Ik ben bang voor een uitkomst die, wanneer hij geldig is, zal leiden tot een debat over de interpretatie van de uitkomst.

Voor de goede orde, ik zelf ben blij met het genomen besluit. Wat mij bezighoudt is het ongemakkelijke van het instrument referendum door de generaliserende formulering.

Tot slot, ik hoop oprecht dat er ook een begeleidingsgroep wordt ingesteld die de ontwikkelingen volgt, en die de ruimte krijgt om knelpunten te bespreken en verbeteringen voor te stellen.

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Zwolse politiek

Referendum

imageIn dit stuk(je) nog een keer wat losse gedachten over het instrument referendum.
Om misverstanden te voorkomen, ik ben erg voor het betrekken van burgers bij het maken van beleid. Laat daar geen misverstand over bestaan.
Ik ben meer op zoek naar het antwoord op de vraag of vandaag de dag een referendum wel het goede instrument is.
De hele gang van zaken met het referendum over het associatieverdrag met Oekraïne laat toch wel zien, dat er veel te verbeteren valt.

Het raadgevend referendum is vooral bedoeld om te weten te komen hoe kiezers over een bepaald dossier denken. Niet om het klakkeloos te honoreren, wel om het mee te nemen in de overwegingen die tot een standpunt moeten leiden. Het komt dan wel aan op de formulering van de vraagstelling. De uitslag op een ja/nee vraag helpt niet bij de uiteindelijke overweging.

Om dezelfde reden is een referendum niet geschikt voor complexe vraagstukken. Zo’n vraagstuk laat zich niet versimpelen tot een vraagstelling die gebruikt moet worden bij een referendum.
Overwegen doe je door meerdere kanten en argumenten tegen elkaar af te wegen. Dan maakt het nogal uit welk gewicht je aan welk argument toekent.

Een beleidsbeslisser ( Tweede Kamerlid, raadslid) moet ook meerdere belangen tegen elkaar afwegen. Initiatiefnemers van een referendum hebben doorgaans maar één belang, het eigen belang. De uitslag van een raadgevend referendum ontslaat de beslisser dan ook niet van overwegen en afwegen. In dit verband vind ik het uiterst merkwaardig, dat partijen voordat het referendum gehouden werd, al opmerkten de uitslag te zullen honoreren. Daardoor is het referendum in mijn ogen een bindend referendum geworden.

De gang van zaken met het referendum van vorige week laat in ieder geval zien dat de procedure een update verdient.
Het gemak waarmee met behulp en inzet van social media de drempel van het aantal aanvragers kan worden geslecht, vraagt om een verhogen van de drempel. Niet alleen de toegangsdrempel, maar ook de drempel die gepasseerd moet worden om de uitslag geldig te maken. Die drempel is nu minimaal 30% opkomst en een meerderheid.
In Zwolle bijvoorbeeld is de uitslag van een raadgevend referendum geldig wanneer 30% van de kiesgerechtigde Zwollenaren voor gestemd heeft (bij ja/nee), dan wel een voorgenomen besluit verworpen heeft. Dus niet niet gekoppeld aan opkomst, maar aan het aantal kiesgerechtigden.
Een ander punt is de aanvraag voor een referendum. Duidelijk moet zijn waarom men een referendum wil. De gang van zaken bij het Oekraïne referendum liet zien dat er een verborgen agenda onder lag, die weinig van doen had met de ingediende reden om een referendum te houden.

Ik denk dat er dus voldoende reden is, om de gang van zaken met een referendum grondig tegen het licht te houden en op bepaalde punten aan te passen.
Veel beter nog is om heel hard na te denken over de infrastructuur die nodig is om de veranderde verhouding tussen overheid en burger te honoreren. Dat kan alleen als er de bereidheid is, om de bestaande structuur te laten voor wat hij is.

2 reacties

Opgeslagen onder algemeen

Politiek en burgers – vervolg

Gisteren gaf ik iets door uit het boekje van Van Reybrouck, Tegen verkiezingen.
De analyse van de relatie tussen politiek en burgers leidde tot de conclusie, dat burgerbetrokkenheid op de één of andere manier vergroot moet worden.

Van Reybrouck vindt ook wat van de instrumenten die ons al ten dienste staan, zoals referendum en burgerfora.

Over het referendum zegt hij het volgende:
– referendumstemmers kennen de inhoud niet in tegenstelling tot de de inhoudelijke kennis van de opstellers;
– referenda over complexe hervormingsvoorstellen bevoordelen wellicht de nee-zeggers;
– referendum: je vraagt een standpunt aan velen die weinig weten.

Over burgerfora merkt Van Reybrouck op:
– burgerfora zijn tijdelijk met beperkt mandaat waardoor hun stem minder gewicht heeft;
– burgerfora beschikten niet over doorgewinterde woordvoerders en adequate campagnebudgetten.

Het lastige is, dat politieke partijen niet staan te trappelen bij deze instrumenten, omdat ze belang hebben bij afwijzing. Een nieuw systeem zou hun macht beperken.
Van Reybrouck breekt een lans voor het deliberatieve proces: je vraagt een standpunt aan weinig (representatieve steekproef) die veel (te) weten (komen).

Kortom.
Het vergroten van burgerbetrokkenheid gaat niet zo maar.
Hoe verminder je de hierboven gesignaleerde bezwaren. En hoe voorkom je dat het vergroten van de legitimiteit ten koste gaat van de efficiency?
Het gaat toch om het evenwicht tussen beiden.

Mijn overtuiging is, dat het alleen wat wordt als er van buiten naar binnen wordt gedacht en geredeneerd. Out of the box, zo je wilt.
Maar wat ik wil, moet wel een zekere aansluiting houden bij de werkelijkheid van vandaag.

Zijn er burgers, die mee willen denken over de vraag, hoe burgerbetrokkenheid vergroot kan worden?
Hieronder reageren mag ook. Graag zelfs.

2 reacties

Opgeslagen onder algemeen, Zwolse politiek